Periodes van economische groei en korte recessies hebben zich jarenlang in een redelijk voorspelbaar ritme afgewisseld. Maar doordat de Europese schuldencrisis zo snel op de kredietcrisis volgde, is het vaste patroon doorbroken.

De kredietcrisis en de daarop volgende Europese schuldencrisis hebben het leven van beleggers niet gemakkelijk gemaakt. Niet alleen zijn de beurskoersen fors gedaald, maar ook het vertrouwde patroon van groei, piek, recessie en herstel is danig verstoord. Omdat beleggers proberen te anticiperen op de richting van de economie, werd die cyclus vroeger mooi weerspiegeld op de aandelenmarkten – waar optimisme, hebzucht, angst en paniek elkaar afwisselden. Tegenwoordig is het lastiger om te bepalen of de nadruk op cyclische bedrijven zoals staalconcern Arcelor Mittal en chemieonderneming Akzo Nobel of juist op defensieve aandelen zoals voedingsbedrijf Unilever of drankenconcern Heineken gelegd moet worden. 

Economie laat zich niet sturen

Het voorspelbare ritme waarin de cyclische golven over de beurs trokken, had volgens Ronald Doeswijk, hoofdstrateeg bij Robeco, veel te maken met het zeer gunstige economische klimaat in de jaren tachtig en negentig: “Die periode kenmerkte zich door een bovengemiddeld hoog groeitempo en door een afnemende inflatie. Daardoor begonnen mensen te denken dat de economie zich vrij gemakkelijk liet sturen, zolang centrale banken maar op het juiste moment aan de juiste hendels trokken. Deze ogenschijnlijke voorspelbaarheid leidde ertoe dat beleggers meer risico’s gingen nemen. Die grote financiële hefboom heeft de terugval van de afgelopen jaren versterkt.”

Na een economische terugval volgt traditioneel een geleidelijk herstel van het producenten- en later consumentenvertrouwen, waarna de investeringen weer toenemen. Die stap blijft tot nu toe echter uit, zodat de beleggingsklok in zekere zin stilstaat. De wereldeconomie heeft nog geen groeistuip laten zien en zal volgens Doeswijk ook in het lopende jaar slechts matig groeien. “Het kan nog wel één of twee jaar duren voordat die cyclische beweging komt. De Amerikaanse werkgelegenheid is nog niet hersteld tot het niveau van vóór de crisis. En in Europa moeten overheden de begroting nog rechttrekken. Het duurt waarschijnlijk tot 2014 voordat de meeste landen dat proces hebben afgerond.”

Verrassingen bepalen koersen

Voordat de markt weer terugkeert naar het vertrouwde patroon, moeten beleggers rekening houden met kortere en fellere koersbewegingen dan waaraan beleggers gewend zijn. “De aandelenmarkten worden net als altijd gedreven door verrassingen”, vertelt Doeswijk: “Dus wie denkt dat het financiële nieuws minder positief wordt, moet de nadruk leggen op defensieve aandelen, terwijl cyclische aandelen juist profiteren van meevallende berichten.”

In het verleden was er op de lange termijn ook een duidelijk verschil in rendement tussen beide soorten aandelen. Tot 2000 waren beleggers lange tijd duidelijk beter af met defensieve aandelen dan met cyclische aandelen.

Afgezien van de oliebranche liet elke sectorindex van een economisch gevoelige bedrijfstak – zoals IT, basismaterialen of logistiek – een lager rendement zien dan het marktgemiddelde. De laatste twaalf jaar is het verschil tussen beide soorten aandelen echter verdwenen. In de ogen van Doeswijk wordt dat veroorzaakt doordat consumenten uit opkomende markten een steeds belangrijkere rol zijn gaan spelen in de wereldeconomie. Die factor was voornamelijk een stimulans voor cyclische ondernemingen. Deze bedrijfstakken profiteerden tevens bovengemiddeld van overname- en fusiegolven die voor grotere concerns, hogere marges en sterkere merknamen zorgden.

Makkelijker met obligaties

Terwijl het op de aandelenmarkten momenteel lastig positie kiezen is, hebben vastrentende beleggers het iets makkelijker. Onderzoek uit 2009 van Pim van Vliet, senior researcher bij Robeco, toont namelijk aan dat bedrijfsobligaties het alleen in slechte periodes (bij recessies en het initiële herstel daarna) beter doen dan staatsobligaties. Op 15 februari maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat Nederland officieel in een recessie verkeert, en een dag later voorspelde de Europese Centrale Bank dat de economie van de eurozone dit jaar licht krimpt voordat in 2013 het herstel volgt.