Europese banken waarschuwen dat de strengere kapitaaleisen die hun worden opgelegd, de economische groei krachtig zullen afremmen. Volgens het Basels Comité van Bankentoezichthouders valt dat reuze mee. Wie heeft gelijk?

De strenge voorschriften – Basel lll – zullen de komende tien jaar de groei met 4 procent drukken, voorspelt de overkoepelende Europese Bankenfederatie (EBF). Dat terwijl bedenker van de nieuwe regels, het Basels Comité, het effect raamt op tienden van procenten. Hoewel de banken natuurlijk niet helemaal objectief zijn, acht fondsmanager Patrick Lemmens hun zorgen reëel.
Voortaan zullen banken veel hogere buffers moeten aanhouden. Uiterlijk in 2019 moeten zij ruim drie keer zoveel kapitaal op hun balans aanhouden als nu. Om toch hun winstgevendheid op peil te houden, zullen zij de kosten die zij voor kredieten in rekening brengen, moeten verhogen. Consumenten en bedrijven zullen dat gaan merken, zegt Lemmens. “Voor solide, grote bedrijven maakt het niet zoveel uit, omdat zij hun geld ook wel met obligaties op de kapitaalmarkt kunnen ophalen. Vooral het midden- en kleinbedrijf zal hier last van hebben.”
Daarnaast zullen banken ook minder kredieten uitzetten, aangezien dan ook minder kapitaal hoeft te worden aangehouden. Risicovolle leningen en leningen met lage marges zullen daarbij als eerste sneuvelen. Lemmens: “Ik heb wel wat vraagtekens bij de hoogte van de negatieve impact op de economie zoals de banken die voorstellen. Maar ik denk zeker dat het effect groter is dan wat het Basels Comité heeft gepubliceerd.”

Europa is de dupe
Hoe kunnen de inschattingen van twee serieuze instanties nou zo sterk afwijken? Daarvoor zijn volgens Lemmens twee oorzaken aan te voeren. Om te beginnen houden de banken bij hun sombere vooruitzichten geen rekening met de positieve effecten van de nieuwe regels. Als het financiële systeem veiliger wordt, gaan op langere termijn mogelijk de kapitaalkosten, dus wat het de bank kost om zelf kapitaal aan te trekken, omlaag. Vervolgens kunnen dan ook de kosten van kredieten zakken. “Kanttekening is wel dat de kapitaalkosten de afgelopen jaren al te laag waren en niet dramatisch veel verder kunnen zakken”, zegt Lemmens.
Andere oorzaak is dat de Europese banken puur naar Europa kijken, terwijl de toezichthouders naar de wereldwijde effecten van de nieuwe regels kijken. Dat de impact dan minder groot is, komt onder meer door de Verenigde Staten. Het bedrijfsleven is daar voor kapitaal veel minder afhankelijk van banken en leunt sterker op andere financieringsbronnen, zoals de kapitaalmarkt. Ook emerging markets als China, India en Turkije dempen de negatieve effecten van strengere kapitaaleisen. Lemmens: “In deze landen wordt er strenger op toegezien dat er in het financiële systeem geen gekke dingen gebeuren.”
Gevolg: gezondere banken en minder noodzaak om de buffers op te voeren. Wat daarbij meespeelt, is dat traditioneel bankieren in de westerse markt weinig groei meer oplevert. Om beleggers tevreden te houden zag de sector zich gedwongen zijn toevlucht te nemen tot riskante producten, zoals in de VS hypotheken voor armlastige mensen. In de emerging markets zijn die kunstgrepen helemaal niet nodig. “Daar is nog fundamentele groei waarvan de banken kunnen profiteren, zoals in India de opkomst van een middenklasse.”

Risico’s blijven
Basel lll kan de risico’s van het financiële systeem enigszins terugdringen, maar financiële crises voorgoed uitbannen is volgens Lemmens een illusie. “Dan zouden banken er bij elke lening honderd procent zeker van moeten zijn dat ze het geld terugkrijgen. Zo werkt geen enkele bedrijfstak. Ondernemen is risico nemen. Wel moet tegenover risico een goede verdienste staan. Daarmee bouw je een buffer op voor slechte tijden, zodat je dan niet je hand hoeft op te houden bij de overheid.”