Het herstelplan van Griekenland werd recent goedgekeurd. Lang werd gediscussieerd over hoe de economie van het land moest worden geholpen. Voor Griekenland en andere landen in problemen biedt de (recente) geschiedenis genoeg inspiratie.

Als een land niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen, spreken we van default,  oftewel: wanbetaling. De daaropvolgende schuldherstructurering kent vele mogelijkheden en combinaties.

Creatief met schuldpapier
Een land kan werken aan zijn schuldsanering door in overleg met schuldeisers de looptijd van de schulden te verlengen. In veel gevallen heeft de houder van de obligatie weinig alternatieven. Zo kregen de houders van staatsobligaties in Argentinië in 2005 het voorstel om hun schuldpapier in te ruilen voor nieuwe obligaties. Het uitgevende land was in de jaren daarvoor in een zware crisis beland en zag geen kans de oplopende schuldenlast te herfinancieren. Obligatiehouders moesten wel even slikken: de nominale waarde van de nieuwe leningen lag zo’n 25 procent lager en de looptijd was verlengd.
Ook de lokale overheid kan zo proberen de kaspositie te herstellen. Zo werden in de jaren zeventig van de vorige eeuw door het in problemen geraakte New York City slechte leningen ondergebracht in een apart financieel vehikel, dat vervolgens nieuwe leningen uitgaf met een langere looptijd.
De zogenoemde Brady Bonds – vernoemd naar de Amerikaanse Treasury Secretary Nicholas Brady – werden eind jaren tachtig uitgegeven. Ze werden gebruikt voor de omzetting van staatsleningen van Latijns-Amerikaanse landen, nadat veel van deze landen niet meer aan hun verplichtingen wisten te voldoen. Opmerkelijk genoeg waren de Brady Bonds door de bijbehorende garanties, de notering in dollars en de betere verhandelbaarheid in sommige gevallen meer waard dan de oorspronkelijke staatsobligaties.

Verhoog de belastingen
Het verhogen van de belastingen om de overheidskas te vullen is een bekend fenomeen. Nadeel is dat het de bevolking direct in de portemonnee raakt. Dat zorgt vaak voor protesten. De invoering van de polltax in Groot-Brittannië onder premier Margaret Thatcher liep op grote rellen uit. En zelfs in België ging de bevolking in 1971 de straat op om te protesteren tegen de invoering van de omzetbelasting.

Privatiseer ondernemingen
Het verzilveren van een belang in overheidsondernemingen zorgt direct voor aanvulling in de staatskas. Van verregaande privatisering was sprake in de jaren tachtig in Groot-Brittannië. Tijdens haar tweede ambtstermijn zette Thatcher dit middel in om de groeiende staatschuld het hoofd te bieden. Onder haar leiderschap werden bedrijven in de telecommunicatie, elektriciteits-, gas- en watervoorzieningen, rioleringsdiensten en het openbaar vervoer geprivatiseerd. De staat verkocht aandelen in British Telecom, British Gas en British Airways.
Veel minder nadrukkelijk was de stille privatisering in Frankrijk, beginjaren negentig. De regering stond toe om particuliere ondernemingen tot maximaal 49,9 procent te laten deelnemen in staatsondernemingen, zoals advertentiebedrijf Havas en de banken BNP en Credit Lyonnais.

Incasseer onterecht gegeven gelden
‘Claw back’ wordt de tactiek genoemd van overheden om onterecht geïncasseerde gelden terug te vorderen. Mits goed aangepakt kan zo in crisistijd snel geld worden vrijgemaakt. Successen zijn behaald door het traceren van zwart geld op buitenlandse rekeningen en het toetsen van de rechtmatigheid van sociale uitkeringen. In Groot-Brittannië wordt gejaagd op niet aangegeven inkomsten van medisch specialisten en loodgieters. Voor Griekenland liggen de kansen naar verwachting bij het terugvorderen van pensioenen die zijn uitgekeerd aan gepensioneerden die al bleken te zijn overleden.

Verzin een list
Soms is bij schuldproblemen van overheden een creatieve oplossing doeltreffend. Zo werd New York City behoed voor faillissement door het advies van een politiek adviseur. Hij stelde voor het vermogen van het lerarenpensioenfonds als onderpand voor leningen te gebruiken. Deze zekerheid zorgde ervoor dat de stad zijn schulden kon herfinancieren.
Een in theorie creatief idee was ook het plan om Griekenland een deel van de kleine eilandjes voor de kusten te laten verkopen aan particulieren. Enkele Russische oliebaronnen hadden al interesse getoond. Helaas is het verhaal niet waar – de eilanden bleken privébezit – en de Britse krant The Guardian moest na een reactie van een woordvoerder van de Griekse overheid  rectificeren.