De tweede Europese stresstest, die van start gaat, wordt een stuk strenger, belooft de European Banking Authority. Toch wordt wederom geen rekening gehouden met verliezen op portefeuilles met staatsleningen. Een gemiste kans? 

88 banken in Europa - waaronder Rabobank, ING, ABN Amro en SNS Reaal - staan op het punt een nieuwe stresstest te ondergaan. Dit onderzoek moet uitwijzen of deze bedrijven tegen extreme economische schokken bestand zijn, zoals economische krimp en forse dalingen van de beurskoersen.
De test van vorig jaar kreeg de nodige kritiek te verduren. Enkele Ierse banken die met vlag en wimpel voor de test waren geslaagd, kwamen een halfjaar later in grote problemen.
De European Banking Authority (EBA), die de stresstest coördineert, beloofde beterschap. De nieuwe stresstest wordt een stuk strenger, kondigde zij onlangs aan. Maar hoe versie 2.0 er precies uit gaat zien en van welke scenario's wordt uitgegaan, is nog niet bekend.

Wie had gehoopt op een scenario dat rekening houdt met de mogelijkheid dat bijvoorbeeld Ierland en Griekenland hun leningen (gedeeltelijk) niet terug kunnen betalen, komt waarschijnlijk bedrogen uit. Volgens diverse media hoeven banken ook in deze test niet te rekenen met verliezen op hun portefeuille met staatsleningen. Dit tot groot ongenoegen van critici, die ervoor waarschuwen dat dit de geloofwaardigheid van de test aantast, aangezien banken grote hoeveelheden staatsobligaties op hun balans hebben gestaan.

Default
De discussie spitst zich toe op het zogeheten bankboek, legt econoom Mathijs Bouman uit. "Banken kunnen hun beleggingen in staatsobligaties op twee manieren in de boekhouding verwerken: in het handelsboek en in het bankboek. In het handelsboek worden de stukken gewaardeerd op dagkoers. Daar is door banken al veel op afgeschreven. Banken houden beleggingen die staan vermeld in het bankboek, in principe tot de einddatum aan. Deze worden alleen afgewaardeerd als er daadwerkelijk wanbetalingen zijn."
De grote vraag is nu of in de komende stresstest ook in het bankboek - waar banken het leeuwendeel van hun obligatiebeleggingen hebben ondergebracht - de optie van een mogelijke default wordt opengehouden.

Hoe realistisch zo'n wanbetalingsscenario eigenlijk is, vindt Bouman lastig te zeggen. "Het is in de praktijk nog nooit voorgekomen. Maar de koersdalingen van bijvoorbeeld Grieks staatspapier tonen wel aan dat beleggers erop speculeren dat uiteindelijk niet alles wordt terugbetaald."
Hij vindt dat niet zo opmerkelijk. "Griekenland kampt met een forse staatsschuld, een geringe leencapaciteit en weinig politieke slagkracht. Het is lastig voor te stellen dat de Grieken de leningen honderd procent kunnen terugbetalen."
Ook de situatie in Ierland ziet er volgens hem weinig florissant uit, gelet op de enorme bankenschuld. De situatie in Portugal daarentegen kwalificeert hij anders. "Dat land heeft last van een self-fulfilling prophecy. Banken vertonen kuddegedrag. Zij vinden het niet prettig als op de voorpagina van de krant wordt vermeld dat zij in een land beleggen dat in problemen is gekomen. Daarom stappen ze uit. Niemand wil immers bevriend zijn met de loser van de klas."

Als inderdaad ook in het somberste scenario van de stresstest staatsobligaties als veilig worden beschouwd, is dat volgens Bouman te wijten aan Duitsland, dat een default op schulden van de PIIGS-landen (Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje) niet wil laten meewegen. Dit in tegenstelling tot Spanje, dat juist aanstuurt op een strenge stresstest, om schoon schip te kunnen maken.

Mini-stresstest
Medio juni wordt bekend welke banken de stresstest hebben doorstaan. Bouman is benieuwd naar de resultaten. Hij wijst op een mini-stresstest onder Europese banken die kredietbeoordelaar Standard & Poors onlangs heeft uitgevoerd. Hierbij werd wél rekening gehouden met de mogelijkheid van een default. Bij een sterke recessie zou 25% van de schulden uit de probleemlanden niet worden terugbetaald. 22 van de 99 onderzochte banken kwamen tezamen 161 miljard euro kapitaal tekort. "Daar ben ik eerlijk gezegd niet zo van geschrokken", stelt Bouman. "In het Europese noodfonds gaan veel grotere bedragen om."
Speculeren op de uitslag van de officiële stresstest doet de econoom niet. "Maar in het algemeen kun je zeggen: als iedereen voor de test slaagt, klopt er iets niet."