Dit jaar vinden de Amerikaanse presidentsverkiezingen plaats. Volgens de zogeheten Presidential Cycle-theorie belooft het een goed beursjaar te worden. Maar doet deze theorie eigenlijk wel opgeld?

Met de voorverkiezing van de Republikeinen in Iowa is de eerste stap gezet op weg naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 6 november. Het lijkt een spannende strijd te worden, met een ongewisse uitkomst.
Het ziet er niet best uit voor president Obama, afgaand op allerlei wiskundige modellen die de uitkomst van de verkiezingen voorspellen. De economische variabelen die voor deze modellen worden gebruikt, geven het sein rood. Ook onder de bevolking is Obama niet onverdeeld populair: vergeleken met zijn voorgangers geniet hij vooralsnog de minste steun in deze fase van het vierjarig presidentschap.

Hoewel de Republikeinen de beste papieren lijken te hebben, gaat ook bij hen niet alles van een leien dakje. Er is nog geen kandidaat naar boven komen drijven die op een brede steun van de achterban kan rekenen. De meeste politici die in de race zijn, hebben vrij extreme opvattingen en de partij wordt onder druk van de ultraconservatieve Tea Party-beweging aan de rechterflank gehouden. Dat maakt de kans op breed electoraal mandaat er niet groter op. Kortom, het kan nog alle kanten op gaan.

Koersversnelling
Interessant is wat Wall Street gaat doen in de aanloop naar de verkiezingen. Volgens de zogeheten Presidential Cycle-theorie belooft het een goed beursjaar te worden. Het koersverloop van de S&P 500-index over de afgelopen tachtig jaar vertoont namelijk een opmerkelijk patroon. De eerste helft van de ambtstermijn van een president wordt vaak slechts een beperkte koerswinst behaald, maar de laatste twee jaren treedt een versnelling op.

Vooral het derde jaar van het presidentschap springt er vaak positief uit. In de afgelopen twintig presidentscycli is het slechts tweemaal voorgekomen dat de S&P 500 in dat jaar in de min eindigde: in 1930 en 1938. Zelfs in 2011 eindigde de S&P 500 positief, met een koersstijging van 2,2%."Er is sprake van een patroon dat moeilijk valt te negeren", erkent Robeco-strateeg Lukas Daalder, die zich in het fenomeen heeft verdiept.

Als de Presidential Theory inderdaad klopt, moet de S&P 500 komend jaar een flinke stijging laten zien. Maar Daalder betwijfelt of dat zal gebeuren. "Het koersverloop van de huidige presidentscyclus van Barack Obama wijkt sterk af van het normale patroon. In de eerste maanden na zijn verkiezing daalde de S&P 500 heel fors. In de twee jaren erna trad een gigantisch herstel op. De gemiddelde koerswinst van 30 procent die normaal over de hele cyclus wordt behaald, heeft de belegger al over de eerste twee jaar ontvangen." Het is volgens Daalder niet realistisch te verwachten dat die enorme stijging onverminderd doorzet.

Geen sluitende verklaring
Ondanks deze afwijking blijft het langeretermijnpatroon van de Presidential Cycle in tact. Toch is Daalder geen fervent aanhanger van deze theorie, om de doodeenvoudige reden dat er geen verklaring voor is. Een veel gebruikte redenering is dat de nieuwe president in de eerste jaren na zijn aantreden radicale koerswijzigingen doorvoert en de laatste twee jaren vriendelijke maatregelen neemt om het electoraat te paaien. Die stelling is echter nooit wetenschappelijk bewezen, meent Daalder. "Er is geen sluitende verklaring voor die cyclus. De koersbewegingen kunnen ook sentimentgedreven zijn, vanuit het idee: veel slechter dan nu kan het niet worden, het is tijd voor verandering."

Ook de praktijk lijkt de theorie onderuit te halen. "Als de theorie klopt, zou je verwachten dat beleggers daar massaal op zouden handelen en dat het effect vervolgens teniet zou worden gedaan. Maar dat gebeurt niet."
De stelling van aanhangers van de Presidential Cycle-theorie dat een president de kiezers paait met aardige douceurtjes, zal komend jaar sowieso niet opgaan, verwacht Daalder. "President Obama is op dit moment helemaal niet bij machte om dit te doen. Hij heeft geen enkele financiële speelruimte en de Republikeinen geven hem ook geen politieke ruimte. Beide partijen staan lijnrecht tegenover elkaar."

Politieke verlamming
Op politiek gebied verwacht Daalder komend jaar weinig daadkracht. "De VS zal in politiek opzicht verlamd zijn", voorspelt hij. "De verkiezingen beperken de mogelijkheden voor de regering om adequaat te reageren op ontwikkelingen in de conjunctuur. Daarnaast zullen de broodnodige hervormingen door die verkiezingen zeker een jaar vertraging oplopen."

Een belangrijk politiek thema is de terugdringing van de omvangrijke staatsschuld. De discussie hierover is echter een jaar bevroren. Een partijoverschrijdend supercomité dat afgelopen najaar een lange-termijnoplossing voor schuldreductie moest bedenken, is niet in zijn missie geslaagd. Hierdoor wordt automatisch overgestapt op plan B: invoering van een reeks eerder vastgestelde bezuinigingen. Maar dat gebeurt pas vanaf 2013.

De enige organisatie die in politiek opzicht nog echt iets kan doen, is de Federal Reserve, het stelsel van centrale banken. Deze heeft een heel arsenaal aan middelen tot zijn beschikking om de economie te sturen. Maar hoe voortvarend zij te werk gaat valt volgens Daalder nog te bezien. "De Fed is formeel onafhankelijk, maar ze staat wel onder druk van beide partijen. Het is nog onbekend hoe de machtsverhoudingen er volgend jaar uitzien, dus zal de Fed het kruit misschien droog willen houden."

Ook in voorspellingen over het komende beursjaar is de strateeg terughoudend. "De verwachtingen op politiek vlak zijn laag gespannen. Als er toch daadkracht wordt getoond, kan het meevallen." Maar het balletje kan ook de andere kant op rollen, waarschuwt hij. "Als de VS in politiek opzicht stil ligt, kan dat kredietbeoordelaars als Standard & Poor's ertoe bewegen met downgrades te komen. Dat kan de beurzen juist negatief beïnvloeden."