Bestaat de euro straks nog wel? Is mijn pensioenopbouw genoeg om van te leven? Houdt de financiële sector het hoofd boven water? De onzekerheden in ons leven zijn groot. Vier economen van de Rabobank proberen een beeld te schetsen van de wereld anno 2030. Maar ook zij moeten het stellen zonder glazen bol.

Veel ogenschijnlijke zekerheden zijn de laatste jaren weggeslagen. Onze pensioenen blijken minder waardevast dan we dachten, de dominantie van de Verenigde Staten vertoont barstjes, sommige banken blijken niet too big to fail en staatsobligaties vormen niet altijd een safe haven.

Dit roept de vraag op: welke kant gaan we op? In het boek In 2030, vier vergezichten proberen vier economen van de Rabobank daar helderheid over te verschaffen. Maar ze afficheren zich niet als toekomstvoorspellers. De toekomst laat zich immers niet voorspellen, zo geven de auteurs zelf ook toe. Daarom hebben ze vier mogelijke scenario's ontwikkeld, met de allitererende namen ‘Schokkend samen’, ‘Dynamisch divers’, ‘Trage twist’ en ‘Vloeiend vooruit’. Deze onderscheiden zich in de snelheid en mate van harmonie waarin veranderingen plaatsvinden.

Schokkend samen
Volgens dit scenario voltrekken veranderingen zich snel en schoksgewijs. Er is sprake van een multipolaire wereld, waarin veel verschillende landen een grote invloed hebben. Dit betekent ook het einde van de dominantie van westerse landen op de financiële markten en in internationale financiële instituties als het IMF. Landen stellen economische belangen voorop en kiezen er om pragmatische redenen voor om samen te werken. Dit leidt onder andere tot een Verenigde Staten van Europa, waarbij Europa in zowel economisch als politiek opzicht één is.

Dynamisch divers
Volgens het ‘dynamisch divers'-scenario gaat het er minder harmonieus aan toe, waarbij overal op de wereld brandhaarden zijn, die mede worden aangewakkerd door een schaarste aan natuurlijke hulpbronnen. Protectionisme viert hoogtij. Dit geldt ook voor technologische ontwikkelingen: in plaats van samenwerking is sprake van een technologiewedloop. De Europese Unie is in dit scenario geen lang leven beschoren en de Amerikaanse overheid gaat failliet. Maar dit leidt niet tot een nieuw machtsevenwicht. Het wantrouwen in de financiële wereld is groot. Hierdoor vervullen banken uitsluitend nog een nutsfunctie: ze beperken zich tot het aantrekken van spaargeld en verstrekken van leningen.

Trage twist
In het ‘trage twist’-scenario zijn eveneens grote spanningen voelbaar, ditmaal tussen China en de Verenigde Staten. Deze gaan gepaard met veel economische sancties en protectionisme. De financiële sector wordt niet mondiaal gereguleerd maar regionaal. De schaarste aan grondstoffen neemt toe, evenals de kloof tussen arm en rijk. Politieke daadkracht ontbreekt. Dit geldt ook voor de Europese Unie, die een beetje blijft voortmodderen.

Vloeiend vooruit
Trage besluitvorming is ook kenmerkend voor het ‘vloeiend vooruit’-scenario. Maar dit gebeurt wel in een vreedzame sfeer, want wereldwijd heerst de bereidheid om de grote vraagstukken – zoals klimaatbeheersing en veiligheid – gezamenlijk aan te pakken. Dit leidt ook tot stabiele financiële markten, al zijn deze wel onderworpen aan strenge regelgeving. Europa is in dit scenario een belangrijke economische wereldspeler geworden, omdat de Europese Unie zich in economisch opzicht heeft versterkt. De euro en de yuan vormen sterke tegenhangers van de dollar.

Vier thema’s
Welk scenario het meest waarschijnlijk is, laten de auteurs wijselijk in het midden. De vier scenario’s worden in het fraai vormgegeven boekwerk verder uitgewerkt in vier thema’s: ‘de Wereldeconomie’, ‘Wonen en werken in Nederland’, ‘de Financiële sector’ en ‘Grondstoffenzekerheid en duurzame economische ontwikkeling’. Steeds wordt uitgelegd hoe de wereld er op dit vlak in 2030 uit zou kunnen zien en hoe consumenten, beleggers, ondernemers en politici hierop kunnen inspelen. Alles wordt voorzien van informatieve tabellen en infographics.
Aan het eind van het ruim 250 pagina’s tellende boekwerk staan de gevolgen van elk scenario voor verschillende terreinen (zoals de wereldhandel, Europese Unie, economische groei, innovatie, financiële sector, regelgeving en voedselaanbod) nog eens schematisch weergegeven, inclusief de signalen die in een bepaalde richting kunnen wijzen.

Black swans
Het werken met scenario’s maakt dit boek realistisch. Maar het legt tegelijkertijd de beperking bloot, want het kan met de wereld alle kanten op: van sterke economische groei tot krimp en alles wat ertussen zit. Bovendien kunnen ontwikkelingen uit verschillende scenario’s samengaan.
Daar komt nog bij dat geen rekening is gehouden met zogeheten ‘black swans’: onverwachte gebeurtenissen die de wereld op zijn kop kunnen zetten, zoals aardbevingen en oorlogen.
Het boek moet dan ook vooral worden beschouwd als een schets van mogelijke scenario’s. Het biedt handvatten hoe te handelen in verschillende omstandigheden en zet aan tot nadenken. Maar het is geen glazen bol die een kijkje biedt in de wereld in 2030. Want als één ding zeker is in het leven, is het wel dat niets zeker is.

In 2030; vier vergezichten, Hans Stegeman, Danijela Piljic, Anke Struijs en Enrico Versteegh, Uitgeverij Scriptum, 2011. ISBN 978 90 5594 8505. Prijs: € 32,50  Het boek is ook verkrijgbaar als eBook.